Piątek, 23 Czerwiec 2017
 

Z ostatnich dni




PESACH: CZAS TRWANIA ŚWIĘTA

pytanie od ZD :


Kiedy zaczyna się Pesach i jak długo trwa?

seder1.jpg

odpowiedź :


Pesach zaczyna się 15 dnia miesiąca nisan. W tym roku (2017) 15 nisan rozpoczyna się wieczorem w poniedziałek 10 kwietnia.

Pierwsza noc Pesach nosi nazwę leil haseder (noc sederowa). Poza Izraelem dwie pierwsze noce są nocami sederowymi.

Święto Pesach trwa siedem dni, do 21 nisan włącznie, ale poza granicami Izraela obchodzony jest dodatkowy, ósmy dzień święta.

Pierwszy dzień Pesach - 15 dzień nisan jest jom tow (pełnym dniem świątecznym); poza granicami Izraela jest nim także 16 dzień miesiąca nisan, który nosi nazwę jom tow szeni szel galujot.

Ostatni dzień Pesach - 21 nisan to również jom tow; poza Izraelem jest nim  dodatkowo 22 dzień nisan - kolejny jom tow szeni szel galujot.

IMG_2007_1_1.JPG
Seder.
Ilustracja do Hagady na Pesach.
Okres międzywojenny.

Co upamiętnia święto Pesach?


Ponad trzy tysiące dwieście lat temu faraon – egipski władca, który zapomniał, jak wielkie były dla Egiptu zasługi Josefa – uczynił wszystkich potomków Jaakowa, a więc synów Josefa i jego braci – niewolnikami. Pomimo tego faraon obawiał się Żydów i aby zapobiec powiększaniu się ich liczby, wydał rozkaz mordowania wszystkich niemowląt płci męskiej. Jeden z hebrajskich chłopców – Mosze, ocalał (gdy jego matce i siostrze udało się włączyć w jego ratowanie córkę faraona, która go zaadoptowała) i wychował się w pałacu króla. Gdy był już dorosły, zobaczył egipskiego nadzorcę znęcającego się nad hebrajskim niewolnikiem. Wiedział już wówczas o swoim pochodzeniu. Tak bardzo uniósł się gniewem na niesprawiedliwość, że zabił nadzorcę, po czym – uciekając przed wyrokiem faraona – udał się do Kraju Midian.

Wiele lat później Bóg wezwał Moszego, by wrócił do Egiptu i zażądania od faraona,  aby pozwolił ludowi Jisraela na powrót do ziemi Kanaan. Gdy faraon nie zgadzał się na uwolnienie Hebrajczyków, Bóg zesłał na Egipt dziesięć plag. Ostatnia z nich była najpotworniejsza: śmierć każdego pierworodnego w całym Egipcie. Poprzedniego dnia Mosze nakazał Żydom, aby pokropili nadproża i framugi drzwi krwią baranka. W nocy przyszła śmierć na wszystkich pierworodnych. Krew baranka na framugach drzwi była znakiem, że dom zamieszkiwany jest przez Żydów i Bóg pomijał (w hebrajskim: pasach) ten dom.


IMG_1645_1_1_1.JPG
Oznaczanie framug drzwi.
Ilustracja do Hagady na Pesach.
Okres międzywojenny.


Zaraz po tym, gdy rozpoczęła się ostatnia plaga, faraon ogłosił, że Żydzi mogą opuścić Egipt. Uczynili to w takim pośpiechu, że ciasto, które przygotowywali na chleb, nie miało czasu, aby wyrosnąć. Wyszli więc w tę noc z Egiptu z ciastem niegotowym, z którego można było zrobić tylko cienki placek – macę. Po siedmiu dniach uciekinierzy przeszli przez Morze Czerwone (Trzcinowe lub Sitowia), a po czterdziestu dziewięciu dniach, u podnóża góry Synaj, otrzymali od Boga Torę. Po czterdziestu latach osiągnęli Ziemię Obiecaną.

Przez następne tysiąc dwieście lat głównym rytuałem Pesach – święta upamiętniającego cudowne uwolnienie Żydów z niewoli egipskiej – było ofiarowanie jagnięcia. Gdy powstała Świątynia w Jerozolimie, jagnię było zabijane w Świątyni, jego część składana w ofierze, a reszta zjadana przez rodzinę, która z nim przybyła. Uczcie towarzyszyły długie rozmowy o niewoli egipskiej i cudownym z niej oswobodzeniu. Opowiadana była historia o tym, jak Bóg uwolnił Hebrajczyków i dał im ziemię. Upamiętniano to wydarzenie również spożywając macę, na znak solidarności z decyzją przodków, którzy uznali, że lepiej żyć w wolności jedząc   postną macę, niż pozostać w niewoli jedząc egipski chleb. Stanowiło to też  i stanowi do dziś wyraz odrzucenia kultury egipskiej, której chleb był symbolem. Jest więc także zanegowaniem kultu śmierci: proces działania drożdży jest przecież procesem rozkładu martwej substancji organicznej, a śmierć była obsesją kultury egipskiej.

W roku 70 n.e. nadeszła katastrofa, która zmieniła na zawsze żydowskie życie. Zburzona została Świątynia Jerozolimska i Jisrael na prawie dwa tysiące lat utracił niepodległość. Rola i sens święta Pesach musiały ulec radykalnej zmianie wraz z tym, jak zmieniła się sytuacja narodu żydowskiego. Dotychczasowy świat żydowski, świat niepodległy, uległ nagłej destrukcji. Pesach nie mógł już jedynie opowiadać o pamiętanym cudzie z przeszłości, bowiem teraz potomkowie niewolników, którzy uzyskali wolność i własne państwo, utracili zarówno swoją ziemię, jak i wolność oraz najważniejsze miejsce kultu i zostali na tysiąclecia rozproszeni po świecie. Pesach musiał w tej sytuacji uzyskać nowe znaczenie: nie mógł już tylko upamiętniać, ale musiał także obiecywać. Stosując w swoich rytuałach i w swojej warstwie symbolicznej alegorię, wyrażał nadzieję i ufność, że to, co Bóg uczynił raz – może uczynić powtórnie.

Pesachowa wieczerza – seder – zawiera elementy wieczerzy szabatowej (są nimi: Kidusz, rytualne obmycie rąk, a także Moci (błogosławieństwo przed jedzeniem chleba) oraz Birkat hamazon (błogosławieństwo o charakterze dziękczynnym, które odmawia się po jedzeniu). Jednocześnie zawiera elementy wyjątkowe (zanurzanie warzywa w słonej wodzie, szczególny dobór warzyw, brak chleba na stole), których pojawienie się zmusza do zadawania pytań. Seder staje się więc poszukiwaniem odpowiedzi i ich uzyskiwaniem.

   Cztery kielichy wina i towarzyszące im rytuały w tej samej liczbie przeprowadzają nas przez cztery obietnice Boga: „Wyprowadzę (hoceti) was spod ciężaru robót [w] Egipcie i wyratuję (hicalti) was z ich niewoli. Wybawię (gaalti) was,  okazując  wielką  moc i [poprzez] wielkie wyroki. Wezmę (lakachti) was dla Siebie jako naród, będę dla was Bogiem” (Szemot 6, 6-7). Podczas sederu pojawia się jednak i piąty kielich. Czeka on na proroka Elijahu, który przybędzie tuż przed Mesjaszem. Żydzi również czekają. Czekają na spełnienie ostatniej obietnicy: „Zaprowadzę (heweti) was do ziemi, którą przysiągłem dać Awrahamowi, Jicchakowi i Jaakowowi” (Szemot 6, 8). Jest to ziemia, którą utracili. Stąd właśnie słowa wypowiadane na zakończenie sederu: Leszana haba bJiruszalajim („W przyszłym roku – w Jerozolimie!”).

Aktualności


Nowe Projekty


Ostatnie pytania


Nowe artykuły

Lombard Bytom Ruda Śląska Skup złota